|
IranPack is the
Iranain Information Center on
Packaging in the internet. Those
who are competent in working
with internet and know its
unlimited capacities, may think
that they know what is
iranpack.org. But we say that
even they cannot guess how
useful this site is at the
moment.
|
| |
 |
- رضا نورائي
- Reza Nouraee
- مدير مسئول و سردبير ماهنامه صنعت
بستهبندي
- عضو كميته ملي استاندارد بستهبندي
- عضو هسته برنامهريزي درسي رشته
مهندسي بستهبندي
|
-
يادآوري يك فنآوري فراموش شده
در صنعت بستهبندي ايران
-
لولههاي مقوايي چندلايه
|
بهمن 1383 شماره 66
|
متني
كه در ادامه ميآيد
در
شماره 66
ماهنامه صنعت بستهبندي به چاپ رسيده است
قوطي
مقوايي به عنوان يكي از انواع ظروف بستهبندي در دنيا مصرف گسترده و در
خور توجهي دارد. فنآوري توليد لولههاي مقوايي ساليان زيادي است كه به
ايران وارد شده ولي هيچ گاه آن طور كه بايد براي بستهبندي مورد
استفاده قرار نگرفته است.
در حال
حاضر بازار عمده اين محصول در ايران متعلق به صنايع نساجي است. يعني
بيشترين ظرفيت توليد درگير توليد لوله مغزي براي لوله كردن منسوجات
است. اين گونه سفارشات ذاتا جلوي رشد توليدكنندگان لوله مقوايي را
ميگيرد. بهواقع چه كسي اهميت ميدهد كه لولهاي مقوايي كه با به
پايان رسيدن توپ پارچه ظاهر و لحظهاي پس از آن نيز دور انداخته ميشود
با چه كيفيتي تهيه شده است.
عملكرد
توليدكنندگان لوله مقوايي در ايران سفارشدهندگان را به كلي از اين بخش
رويگردان كرده و كسي روي اين نوع بستهبندي حسابي باز نميكند. شايد
زمان آن رسيده باشد كه كسي وارد ميدان شده و بازار بستهبندي را در اين
بخش فعال كند. نكته مهم اين جا است كه عمده مصرف قوطيهاي مقوايي از
اين دست، در بستهبندي مواد خوراكي است و ايران با داشتن توليدات ممتاز
در زمينه مواد غذايي و خوراكيهاي گرانقيمت و نفيس از استعداد بسيار
بالايي براي توسعه اين بخش از بسته بندي برخوردار است.
امكاناتي
نظير چندلايه كردن با مواد مختلف و تلفيق آن با ظرافتهاي چاپي كه تنها
بر روي كاغذ امكانپذير است مجموعهاي فراهم ميآورد كه استحكام، خواص
چندلايهها، ويژگيهاي ظاهري بيرقيب و حس طبيعتدوستي انسان را يك جا
برآورده ميكند.
تا وقتي
فنآوري توليد لوله مقوايي در ايران بر اساس پاسخگويي به صنعت نساجي
است بازار ارزشمند ظروف مقوايي مانند گنجي زير خاك خواهد ماند.
در اين
راستا بر آن شديم تا پس از آخرين باري كه راجع به موضوع لولههاي
مقوايي مطلبي نوشته بوديم(1)، بار ديگر به اين موضوع بپردازيم. اين بار
مرجع اطلاعات ما آخرين تجهيزات ارائه شده
در نمايشگاه دروپا 2004 آلمان است
و عمده مطلب و تصاوير مربوط به يكي از سازندگان بزرگ اين تجهيزات
ميباشد.
يك خط
اتوماتيك توليد ظروف مقوايي از نوارپيچهاي مارپيچي (حلزوني) و
موازي(2)، برشزن، ماشينهاي ليبلزن و دربند تشكيل شده است.
خطوط
پيشرفته امروزي امكان توليد اتوماتيك با كارايي بالا و به صورت
تركيبي براي قوطيهاي تركيبي گرد و غير گرد را ممكن كرده است. در
اين خط اتوماتيك، قوطيها توسط ديافراگم يا درهاي پلاستيكي از يك
جهت بسته ميشوند. خطوط توليد لولههاي مقوايي را ميتوان به دو دسته
تقسيم كرد:
الف: خط
توليد قوطيهاي تركيبي حلزوني گرد
اين خط
توام با ليبلزنهاي مارپيچ و موازي است و از واحدهاي (قوطيهاي)
دوتايي يا تكي، رول بازكني و چسبزني و ماشين رولپيچ (نوارپيچ)
مارپيچي تيوب تشكيل شده است.
ب: خط
توليد قوطيهاي غير گرد با سطوح موازي
اين خط
همانند خط قوطيهاي گرد از رول بازكن و چسبزن، يونيت رول پيچ و
جداكننده و... تشكيل شده اما محصول خروجي آن ميتواند داراي مقطع
چهارگوش، سهگوش يا فرمهاي ديگر باشد.
ركن اصلي
خط توليد لولههاي مقوايي همانا ايجاد خود لوله مقوايي است و بقيه
ايستگاهها از جمله ليبلزني يا برش اصولا جزء خط اصلي نيستند. آن چنان
كه متاسفانه بعضي از واحدهاي توليدكننده لوله مقوايي در ايران نيز
فاقد اين تجهيزات هستند.
ابتدا كاغذ
يا كاغذهاي مناسب براي ساخت بدنه اصلي لوله مقوايي انتخاب ميشوند.
معمولا كاغذ مورد استفاده در دو لايه داخلي و بيروني لوله بر اساس
ويژگيهاي كاربردي لوله انتخاب ميشوند. كاغذ يا كاغذهاي مورد استفاده
در لايههاي مياني (گوشت) نيز بنا به ويژگيهاي كاربردي لوله برگزيده
ميشوند با اين تفاوت كه ظاهر آنها در منظر ديد نيست و ويژگيهاي
ساختماني آنها بيشتر از ويژگيهاي ظاهري آنها مورد اهميت است. با
انتخاب كاغذ مناسب رولهاي كاغذ كه معمولا از كارخانه كاغذسازي ميآيند
و داراي عرضي پهن هستند توسط دستگاه برش رولبه رول به رولهاي باريكتر
تبديل ميشوند. حال خط ساخت لوله مقوايي آماده شروع به كار است.
بسته به
نوع تجهيزات به كار رفته در ماشين، محصولات نهايي ميتوانند
گستره وسيعي از لوله مقوايي با ديواره نازك تا تيوبهاي نازك
با مغزي سنگين باشند. نخستين مرحله با باز كردن رولهاي باريك كاغذ
آغاز ميشود. به اين مرحله “رولبازكني” گفته ميشود. “چسبزني” مرحله
پس از رول بازكني است اما معمولا اين دو مرحله در يك دستگاه خلاصه
ميشوند.
براي
تضمين تداوم و صحت كشش نوار وب، اين نوار از طريق يك ترمز
پنوماتيك وب، به درون مخزن چسب وارد ميشود. رول بازكنها به
صورت تكي يا دوتايي مطابق نياز خريدار عرضه ميشوند كه در
ابتداييترين شكل آن براي رول پيچي 2 يا 3 لايه كاغذ به كار
ميآيند. رولهاي بازشده توسط غلتكهايي كه آنها نيز ميتوانند دوقلو
يا تكي باشند چسب زده ميشوند. كل مجموعه در شكل ساده آن شامل سه خط
جدا است. در يك خط لايه دروني چسب زده ميشود كه چسب آن به طرف بالاست.
در خط ديگر لايه مياني چسب زده ميشود. در اين خط معمولا از دو غلتك
چسبزن استفاده ميشود تا هر دو روي نوار وب را چسبزني كنند. خط سوم
نيز مربوط به لايه بيروني است كه بايد روي تمام لايه پيچيده شود و جهت
چسبخور آن بر خلاف لايه دروني است. مخازن چسبزني چندگانه امكان
استفاده از چسبهاي مختلف را به مصرفكننده ميدهد. سيستم
جايگزين اين روش، سيستم چسبزني ريزشي براي يك طرف يا دو طرف
محصول است. بخش چسبزني با سيستمهاي بادي كشنده وب هماهنگ
است. به گونهاي كه در هنگام توقف ماشين، وب به صورت خودكار
از روي غلتك چسب جدا ميشود حتي اگر غلتك به حركت خود ادامه
دهد.
امروزه نقش
چسب در ساخت لولههاي مقوايي تنها به چسباندن دو لايه كاغذي ختم
نميشود. با بهينه كردن تجهيزات اين دستگاه (چسبزن) و انتخاب چسب
مناسب ميتوان قوطيهاي نفوذناپذير نسبت به گاز و مايعات را توليد
كرد.
در بخش
رولبازكني تعويض رولهاي وب (كاغذ) با سرعت بالا در واقع سرعت
كل توليد را تغيير ميدهد. اين مهم در ماشينآلات جديد مورد اهميت
ويژه قرار گرفته است.
پس از
مرحله رولبازكني به مرحله رولپيچي ميرسيم. پيش از اين مرحله، نوار
كاغذي از روي رول كاغذ باز شده، چسب خورده و اكنون آماده پيچيده شدن يا
به عبارتي لوله شدن است. براي توليد تيوبهاي پيچيده شده كاغذي
كه به صورت مارپيچي تهيه ميشوند دستگاه رولپيچ مورد استفاده
قرار ميگيرد.
در تمامي
ردههاي ماشينهاي رولپيچ حلزوني با كاركرد بالا، هر كدام از دو
غلتك رول جمعكن به صورت جداگانه داراي موتور سه فاز ميباشند.
مبدل فركانسي مستقيماً توسط كنترلر ماشين )MMC(
به كار ميافتد و كار آن منظم و
يكنواخت كردن انرژي محرك دو غلتك (استوانه) دستگاه است. اين كار حتي
در هنگام حركت آرام يا شروع به كار ماشين انجام ميشود. مزيت
ديگر اين سيستم اين است كه به خاطر چرخش هر دو غلتك، نوار
پيچيده شده و تيوب تنها در معرض نيروي يك طرفه قرار نميگيرد.
در صورت اعمال فشار خمكني زياد بر روي محور پيچش مكانيزم
موتوري جبراني بر روي ياتاقانهاي محور، جهت صحيح گردش محور
نسبت به برشزن را تضمين ميكند. به خاطر وجود سيستم موتوري
هماهنگ، حالت چرخش بر روي محور در هر زماني قابل تنظيم است و
بخش رولبازكني و چسبزني نيز ميتواند به صورت هماهنگ با آن
عمل كنند. زاويه گام به راحتي با گردونه دستي و دنده حلزوني
قابل تطابق و تنظيم است. كشش تسمه نيز به صورت بادي تنظيم
ميشود و سيستم جداساز سريع نيز براي جلوگيري از حادثه طراحي
شده است. براي برش تيوبهاي بدون ته از درازا، دستگاه برش
تيغهاي تك تك يا دستگاه برش تركيبي چند تيغهاي به كار گرفته ميشود..
ركن اصلي
در اين جا به پايان ميرسد. لوله مقوايي توليد شده و آماده برش
ميباشد. بايد توجه داشت كيفيت كاغذ مصرفي، كيفيت چسب و عواملي مانند
رطوبت نقش مهمي در كيفيت لوله توليد شده دارند.
ليبلزني
به دو شكل مارپيچ (Spiral) و
موازي (Parallel) انجام ميشود.
ليبلزني
مارپيچي در واقع يك رولبازكن و چسبزن است كه ساختار اصلي آن همانند
ساير رولبازكنها و چسبزنها است. اما دقت لازم در ليبلزني مارپيچي
ايجاب ميكند كه در انتخاب اين قسمت از دستگاه از فنآوريهاي پيشرفته
استفاده كرد. غلتكهاي دوتايي همراه بخش منفرد چسبزني براي
چسبزني دقيق، كنترل علايم چاپي براي تقسيم دقيق بدنه قوطي در
هنگام تركيب واحد برش بكار گرفته ميشوند.
ليبلزني
موازي نيز روشي آسان (نسبت به روش مارپيچ) براي قرار دادن ليبل بر روي
لوله مقوايي است. كار اين دستگاه شامل چسباندن ليبل بر روي لوله و سپس
برش آن به صورت قوطيهاي جدا از هم ميباشد. اين بخش تجهيزات
پيشرفتهاي دارد كه براي ليبلزني موازي تمام اتوماتيك بر روي
هستههاي ناتمام مورد استفاده قرار ميگيرد. ليبل چسب زده شده
به دقت به دور هسته بدون بليستر و تحت فشار پيچيده ميشود.
هستههاي ناتمام (لولههاي ليبل نخورده) به اندازههاي (طولهاي)
از پيش تعيين شده تقسيم و قسمتهاي اضافي از دو سمت چيده
ميشوند. بخشهاي تغذيه و خروجي اتوماتيك نيز به دلخواه قابل
نصب است. بعضي از اين نوع تجهيزات همچنين ميتوانند درون خطوطي كه
توسط شركتهاي ديگر توليد شدهاند نيز نصب شود. از مزاياي انواع
پيشرفته اين دستگاه ميتوان به موارد زير اشاره كرد:
دقت نصب
و ثبت بسيار بالا
زمان
كوتاه براي تبديل و تغيير
قابليت جا
به جايي لولههاي خراب يا اضافي به طور خودكار
متاسفانه
علي رغم وجود چنين روشهاي مفيد و موثري در صنعت لولههاي مقوايي
توليدكنندگان داخلي ما همچنان خود و اين بخش از صنعت را در توليد لوله
براي رول كردن منسوجات متوقف كردهاند.
ابزار برش
متنوعي در خط توليد لوله مقوايي به كار گرفته ميشود. از جمله آنها
ابزار برش ساده لوله است كه در انتهاي خط توليد لوله پس از رولچسبان
قرار گرفته و براي برش تيوبهاي پيچيده شده و با هماهنگي با رول
پيچ مورد استفاده قرار ميگيرد. تيغه برش با سرعت تيوب هماهنگ
ميشود. ابتدا تيغهها به تيوب محكم ميشوند و سپس آن را ميبرند.
سيستم كنترل همزمان و بدون توقف نصب شده روي دستگاههاي پيشرفته
از كاهش كيفيت تيوبها در هنگام چرخش به دور محور جلوگيري
ميكند. با استفاده از روش برش به وسيله تيغه، به جاي اره كردن
(روشهاي قديمي)، از ايجاد گرد و غبار و براده نيز جلوگيري ميشود. در
اين عمليات تيغههاي محرك مورد استفاده قرار ميگيرند. دو غلتك
تيوب را از وسط آن نگه ميدارند كه اين باعث نفوذ بيشتر و بهتر
تيغهها درون تيوب و كيفيت برش بالاتر ميشود. در انواع جديد اين
ابزار به موارد زير توجه شده است:
عدم وجود
خاك اره ناشي از كاركرد برشزن
زمان
بسيار كم براي تبديل يا برگردان به خاطر نحوه ساختمان دستگاه
تغيير قطر
با استفاده از موتور
قابليت
تنظيم و تطابق ارتفاع ميله (سنبه)
كاركرد
آساننسبت به گذشته
نوع ديگر
ابزار برش به صورت چند تيغ است. برش توسط يك سيستم چند تيغه كه
هماهنگ و همزمان با رول پيچ است انجام ميشود. در اين جا
تيوبهاي مارپيچي ليبلخورده در هر مرحله برش به چند قوطي كوتاه
تقسيم ميشوند.
اين ماشين
به صورت خودكار ديوارههاي داخلي و لبههاي قوطيهاي پيچيده
شده در اندازههاي استاندارد را تميز ميكند. تكههاي كنده شده از
درون قوطي تميز ميشوند و باعث ميشود درپوش به خوبي درون قوطي
جاي گيرد و محتويات آن تميز بماند. اغلب نمونههاي عرضه شده از اين
دستگاه ميتوانند در خطوط توليد شده توسط ساير توليدكنندگان نيز
كار كنند.
ماشينهاي
عايقبندي (Sealing machines)
بسته به
نيازهاي مشتري، ماشينآلات عايقبند متفاوتي ميتواند براي
عايقبندي بدنه قوطي مورد استفاده قرار گيرد، به عنوان مثال
دربهاي فلزي، كفه فلزي يا كاغذي، ديافراگمهاي كاغذي يا
آلومينيومي، ديافراگمهاي صاف، درپوشهاي پاشنده، دربهاي پلاستيكي.
ماشينآلات
شستشودهنده، تبخيركننده و ذخيرهكننده قوطي نيز نقش موثري در راندمان
خطوط توليد لوله مقوايي دارند.
قوطيهاي
مقوايي با مقطع غير دايره
ماشينآلاتي كه براي توليد قوطيهاي كامپوزيت غير گرد مورد استفاده
قرار ميگيرد تقريبا جديد بوده و داراي نكات انحصاري هستند. بخش
رولپيچ موازي به عنوان ركن اصلي و كليدي، اين دستگاهها را قادر
ميسازد تا قوطيهايي به شكل چند ضلعي، بيضي و تخممرغي را توليد
كند.
اين خط
نيز همانند خط لولههاي گرد شامل بخش رول بازكن و چسبزن همراه
با برشزن براي درزهاي داخلي و بيروني است. بخش روكشزن داخلي
نيز بنا به نياز مشتري موجود است. از بخش برشزن شيت، شيتها از
پنج مرحله ميگذرند. قسمتي كه بدنه قوطي پيچيده ميشود، ليبل
زده ميشود، تقسيم شده و جا به جا ميشود. سپس ميتوان قوطيها را
به بخشهاي مختلف عايقبندي اتوماتيك منتقل كرد.
------------------------------------------------------------------------------------------------
1 -
ماهنامه چاپ و بستهبندي، سال 1379، شماره 24، صفحه 18، آشنايي با
مراكز تخصصي بستهبندي CCTI (
انستيتو لوله و قوطيهاي كامپوزيت)
2 - در اين
صنعت لوله غير موازي به شكل مخروط نيز توليد ميشود كه در صنعت ريسندگي
به عنوان دوك نخريسي مصرف دارد.
|
|
